دکتر حمیدالله مفید
کدبانوان تاریخ آفرین
کدبانوان در حقیقت ستون هستی تمدن بشرا را تشکیل می دهند. بدبختانه در این زمینه کمتر رویکرد صورت گرفته است و این کمتر نگری موجب شده است تا جامعه و جهان نقش کدبانوان را در تشکل تمدن و تاریخ بشری به دیده ای قدر ننگرند. ودر برخی از کشور های جهان بجای رویکرد به نقش کدبانوان به حذف کدبانوان از سیستم اداری ، فرهنگی و سیاسی کشور پرداخته شود.
در این جستار تلاش شده است تا نقش کدبانوان در افرینش تاریخ بشری با آرایه اسناد تاریخی اشکارا و برازنده گردد.
پیش نگر :
تاریخ بشری که با تکامل انسان نما ها چون استرا لوپیتکوس ها ، ادیسلین ها ، نهندارتال ها ، کرومانیون ها ، ودر فرایند انسان های هیمو سپینس ها و یک گروپ انها به نام هیمو ارکاتوس ها شکل گرفت . فراز و فرود های گوناگونی را سپری کرده است. تاریخ ایجاد همبودگاه ها و تشکل جوامع بشری امروزی به دو روایت استوار می باشد :
روایت دینی وروایت دانشی .
بر بنیاد روایت ادیان ابراهیمی : پروردگار ، آدم علیه السلام و بی بی حوا را آفرید و سپس بنا بر تزلزلی که شیطان در وجود انها ایجاد کرد از بهشت ابدی به سوی زمین هبوط داده شدند ودر فرایند آن انسان ها در روی زمین پراگنده شدند .
آدم و حوا هر دو با سواد بودند و از علم خداوندی بهرور شده بودند و موجب شدند ، تا در فرایند آمیزش های فرزندان انها جوامع یا همزیستگاه بشری ایجاد شود . نخستین رهبر آدم علیه السلام بود و در پی آن پیامبران که همه مرد بودند یکی پی دیگری مبعوث شدند و تاریخ و تمدن بشری شکل گرفت .
ایجاد جامعه یا همزیستگاه انسانی بر بنیاد روایت دانش بشری :
از دیدگاه دانش انتروپولوژی و انسان شناسی انسان ها طی یک ملیون سال تکامل و تلاش به دوره های انسان خردورز یا انسان اندیشه ورز تکامل کردند. در فرایند آن انسان در برابر نیرو های گیتایی به پاسخ دست نیافت و در فرایند به نیرو های ماورای انسانی باور مند شد ، در این مرحله تفکر نیرو های مافوق گیتایی در اندیشه های آنها شکل گرفت .
نخستین اندیشه های ماورای گیتایی ونخستین الهه در روی زمین کی بود؟
به روایت تاریخ نگاران نخستین الهه یا ایزدی که در تاریخ بشری و به ویژه هنگاه مادر سالاری در جایگاه فراگیتایی یا ماورای طبیعی قرار گرفت و شناخته شد ، الهه ( نانا) یک کدبانو یا زن بود که نزدیک به چهار هزار سال پیشا ترسایی در سومر پدیدار شد.
این الهه بر روایت سنگ نوشته های سومری کدبانوی مهربان و آفریننده عشق ، مهر و دوستی بود. واژه( نه نه جان )که در زبان پارسی گویشی مردم کابل بازتاب دارد ، بازمانده نام الهه نانا که پسان ها خدای کوشانیان نیز همین نام را داشت ، می باشد.
نخستین پادشاه در جهان :
به روایت سنگ نوشته ها و اثار بجا مانده از سومری ها نخستین پادشاه نیز در روی زمین که به مقام قدرتمند شاهی دست یازید یک کدبانو یعنی یک زن بود و نامش ( کو بابا) بود و واژه بابا هم که در تمام زبان های چینی ، پارسی ، عربی ، ترکی و دیگر زبان های جهان رفته است جهش شده و بازمانده همین واژه می باشد (۱).
نخستین پادشاه در مصر باستان : نیز نخستین پادشاه ( سوبکنفرو) نخستین فرعون زن یا کدبانو بود ، افزون از او کدبانو( حتشپسوت )کدبانوی فرعون و (کلئوپترای هفتم) نیز که فرعون مقتدر مصر بود زنان یا بانوان بودند(۲).
در چین باستان :
کاهنه (فوهانو) کاهنه بزرگ چین یک کدبانو بود که قدرت عالی داشت و توانست تا مردم چین را متحد و یکپارچه سازد.(۳)
کدبانو( ووزتیان ) زنی که به گونه ای رسمی لقب نخستین امپراتور چین را کمایی کرد نیز یک کدبانو بود . (۴)
در دوره شاهان آرامیان بانوان بزرگی چون : ( زنوبیا) که بر بخش بزرگ شام و مصر حکومت کرد کدبانوی مقتدر بود.
نقش کدبانوان در آریانای باستان :
نقش الهه اناهیتا در آیرانمویجه باستان :
اناهیتا ، ناهید ، یا اردوی سور اناهیتا Aredvi Sura Anahita ایزد بانوی آریایی :
نام اناهیتا یا اردیسور اناهیتا از چند بخش تشکیل شده است :
اردوی Aredvi نام یک رود است که در اوستا آمده است و سوره Sürä به معنی توانای است و اناهیتا به معنی بی الایش و پاک است و معنی آن ایزد بانوی است نطفه مردان و رحم بانوان را پاک نگه می دارد.
در اوستا این نام به معنی زیبا ، شکوهمند ، خوش اندام ، فرهمند کمر بر میان بسته ، دارای موزه های تا بند پایش با بند های زرین و اراسته به زیور های زرین ، گوشواره ها گردنبند زرین ، تاج زرین ، هشت پر بر سر ومزین با گوهر های همچو ستارگان درخشان آریایی است که در یشت پنجم اوستا معرفی و ستایش شده است ، همچنان اوهرا مزدا و زردشت اناهیتا را ستایش کرده اند.
الهه اناهیتا را از دوران پیشا اوستایی مردم می شناختند و برای او قربانی می کردند در طول تاریخ پادشاهان آریایی چون : جم ، فریدون ، گشتاسب ، جمشید ، کیکاوس ودیگران قربانیانی به اناهیتا تقدیم کرده اند .
اهمیت اناهیتا در دوره هخامنشیان به ویژه در دوره پادشاهی اردشیر دوم به اوج خود رسید و او نماد سه نیروی روحانی ارتش داری گردید.
اناهیتا در دوران پادشاهان سلوکی و اشکانی نیز دارای اهمیت ویژه بود ، همچنان در دوران شاهان ساسانی و کوشانیان نیز الهه اناهیتا مورد ستایش و نیایش قرار گرفته است و اثاری گرانبهای از آن زمان ها بجا مانده است (۵)
در آریانمویجه باستان کتایون کدبانوی گشتاسب بلخی نخستین زنی بود که به دین زردشتی و پیامبری زردشت سپنتما ایمان آورد و دین زردشتی را در اریانموبجه باستان پا یا ساخت .
در دوره های پسین موزا : همسر و شریک زندگی فرهاد چهارم اشکانی که پس از مرگ شوهرش حکومت کرد. سکه های نیز به نام این کدبانو ضرب شده است که نشان می دهد ، قدرت سیاسی واقعی داشت.
پوراندوخت : دختر خسرو پرویز که پس از مرگ پدرش به پادشاهی رسید و تلاش کرد تا ایران ساسانی را متحد سازد.
آزرمی دخت : خواهر پوراندوخت ، که پس از مرگ خواهرش در ایران ساسانی فرمانروایی کرد. (۶)
در دولت شاهان کوشانی که تمدن بانو گرایشی داشتند و در سکه های بدست آمده عکس چند کدبانو و الهه نانا نیز دیده می شود ، نقش کدبانوان و به ویژه خدایان کدبانو اناهیتا ، نیز دیده می شود ، افزون بر آنها کدبانو واسودای یکم پادشاه که سکه به نام او وجود دارد نیز نقش برجسته در تاریخ و تمدن کوشانی دارد(۷)
ایزد بانوان کهن ویدایی :
ودا Vedah دانایی و فرزانگی به مجموعه ای از آثار مذهبی هندو آریایی باستان گفته می شود که به تمدن بشری آریایی ها باستان تعلق دارد و قدیمی ترین نوشته به زبان های هندو اروپایی است که به زبان سانسکرت ودایی نوشته شده است ، تاریخ نگارش آن میان سالهای ۱۷۵۰ تا ۶۰۰ پیشا ترسایی می رسد .
ودا ها از چهار کتاب ریگودا ، یا نیایش ، یاجورا ودا یا آداب نیایش ، ساما ودا یا سروده های مراسم نیایش و اتارا ودا یا سحر وجادو تشکیل شده است در این کتاب افزون از مراسم و آیین های نیایش و قربانی از خدایانی نام برده شده است که اغلب انها بانوان اند و این ها می باشند:
۱ - اوشس Ushäs: ایزد بانوی سپیده دم ، از برازنده ترین ایزد در ریگویدا .
۲ -سرس وتی Sarasvati: در اغاز به گونه ایزد بانو ی رود ها ودریا ها ، سپس با سخن دانش و فرزانگی پیوند یافت .
۳ - ادی تی Aditi: ایزد بانوی مادر و بی کرانگی مادر ادیتی در سنت ودایی جایگاه درخشانی دارد. ( نام برادررزاده من دخت برادر ارشدم عظیم جان ادیتا( صورت اوستایی آن) است ).
۴ - پریتیوی Prthivi: ایزد بانوی زمین ومادر بزرگ .
۵ - واچ Väch : ایزد بانوی سخن و گفتار پسان ها پیوند بسیار نزدیک با( سر س وتی ) پیدا کرد .
۶ - ایزد بانوی راتری Rätri: ایزد شب و پاسدار از آرامش شب .
۷ - ایزد بانو نیررتی Nirrti : ایزد بانوی جلوگیری از نابسامانی و زوال و نیستی .
کنزلی پژوهشگر این ایزد بانوان را در ویدا ها بر شمرده است و برای هریک جایگاهی نگاشته است(۷).
ایزد بانوان دوره های بعدی کشور هندوستان :
۸ - لکشمی - شری Lakshmi- Shri : ایزد بانوی بخت ، فراوانی ، زیبایی و توانگری .
۹ - - ایزد بانو پاروتی Parvati : ایزد بانوی کوهستان و همسر شیوا .
۱۰ - ایزد بانو دورگا Dugä ایزد بانوی نیرومندی و جنگاوری و پشتبان مردم در برابر نیروی اهریمنی .
۱۱ - ایزد بانو کالی Käli : ایزد بانوی زمان ، مرگ و نابودی ، یکی از نیرومند ترین نمود های نیروی مادینه .
۱۲ - سیتاSitä شخصیت مقدس وایزد گونه رامایانه پیوند یافته با زمین و باروری .
۱۳ - رادها Rädhä : چهره بسیار مهم در چهره های ویشنو پرستی و پیوند یافته با کرشنا
۱۴ - مهادوی Mahädevi : ایزد بانوی بزرگ در شاکتیسم ، نیروی مادینه کیهانی و سرچشمه دیگر نمود ها است و هنوز هم در هندوستان مقدس پنداشته می شوند.(۸)
نقش زنان در دین مقدس اسلام :
نویسندگان و پژوهشگران اسلامی در زمینه نقش کدبانوان در دین اسلام کمتر پرداخته اند ، در حالی که اگر با ژرف نگری و درست کاوی در این بخش پرداخته شود ، به جرآت می توان نوشت که نقش زنان و کدبانوان در ایجاد زمینه های رشد وتکامل دین اسلام در شبه جزیره عرب نسبت به اغلب مردان برجسته تر وبرازنده تر است از آن میان می توان به این چهره ها اشاره کرد:
۱- نقش بی بی خدیجه در زمینه ایجاد های رشد و گستردگی دین اسلام :
کدبانو حضرت خدیجه بنت یا دختر خویلد وفات میان سالهای ۵۹۵ تا ۶۱۹ ترسایی ، نخستین انسان و نخستین مسلمان کدبانوی که به دین مقدس اسلام مشرف شد .
نخست: نقش کدبانو بی بی خدیجه در پیدایش و شکل گیری اسلام نخستین نقش او به عنوان عامل دگر گونی در تاریخ پیدایش اسلام :
پیشنگر : در باره باور دینی خدیجه پیش از بعثت پیامبر اسلام اطلاعات مستقیم و کافی در دست نیست ، مگر از اسناد تاریخی بر می آید که او در خانواده و محیط زندگی می کرد ، که در آن اندیشه های یکتا پرستانه مسیحی و حنفی نیز حضور داشت .
اوری روبین Uri Rubin دانشمند و اسلام شناس به این باور است که خویشاوندی خدیجه با ورقه ابن نوفل پسر کاکای خدیجه وزید بن عمرو و دیگر حنیفیان مسیحی دین ابراهیمی او را خدا پرست شناسایی می کند. او باور به دین بت پرستی لات ، منات و عزا نداشت.
از اینرو بهتر است تا در مورد بی بی خدیجه کمی بیشتر نوشت و از منابع علمی تحقیقی اسلام شناسان کمک جست :
۱ - زمینه اقتصادی : خدیجه تنها همسر نی بلکه حامی مالی پیامبر اسلام نیز بود .
منابع سنتی خدیجه را زنی توانمند و ثروتمند در مکه شناسایی می کند. پژوهش جدید اکسفورد در سال ۲۰۲۶ ترسایی نیز او را یک کار آفرین پیروز عرب در سده ای هفتم و شخصیتی می داند که ثروت و نفوذ خود را برای کنش اجتماعی پیامبر اسلام استفاده کرده است (۹).
ثروت و موقعیت اقتصادی خدیجه یکی از مهم ترین منبع امنیت مادی خانواده پیامبر اسلام در سال های نخست دعوت او بود .
دعوت پیامبر اسلام در مکه در آغاز :
.دولت مرکزی وجود نداشت .
.سازمان سیاسی اسلامی متشکل نشده بود .
.نیروی ارتشی تشکل نپذیرفته بود.
. پیروان او هنوز متشکل نشده بودند .
بر این بنا خانه ، امنیت ، معاش و پشتبانی اقتصادی و روانی خدیجه برای ادامه دعوت اهمیت فراوان داشت .
۲ - زمینه عاطفی : نخستین واکنش بی بی خدیجه به تجربه حرا :
در روایت مشهور نخستین وحی : پیامبر پس از تجربه ای حرا با اضطراب و هراس به خانه بر می گرددو نزد خدیجه می رود ، خدیجه او را آرام می کند و سپس برای دانستن معنای این فراکرد او را نزد ورقه ابن نوفل پسر کاکایش که یک مسیحی است می برد ،
بر بنیاد پژوهش اوری روبین Uri Rubin در کمبریج لندن دقیق بر همین روایت (( خدیجه وورقه)) تمرکز کرده است ونشان می دهد که روایت های آغاز وحی این دو شخصیت در کنار محمد(ص) جایگاه محوری دارد .
بر این بنا خدیجه در نخستین لحظه ای که محمد (ص) با تجربه ای ناشناخته مواجه می شود ، نخستین مخاطب پناهگاه و همراه او است . این نقش را حتی اگر تمام جز ئیات روایت های سیره های تاریخی را قطعی ندانیم ، نمی توان نادیده انگاشت . (۱۰)
۳ - زمینه خانوادگی : خدیجه دروازه اجتماعی را به روی پیامبر اسلام گشود . خدیجه یک انسان تنها نبود او در شبکه ای از خانواده ، خویشان و پیوند های ژرف اجتماعی مکه قرار داشت ویکی از پیوند دهنده گان پیامبر اسلام با ورقه ابن نوفل و زید بن عمرو و دیگر حنیفیان جست وجو گری ابراهیمی مسیحی بود .
۴ - زمینه فکری : در مکه خدیجه از طریق خانواده و شبکه اجتماعی بسیار بالای اقتصادی خود با انسان های بزرگی ارتباط تجارتی و مالی داشت ، پیامبر اسلام نیز از طریق او پیش از بعثت با محیط تجاری و فرهنگی شام ارتباط پیدا کرده بود ودر خود سنت اسلام نیز از گروهی از جویندگان دین ابراهیمی یعنی حنفا سخن گفته شده است .
۵ - یک واقعیت بسیار مهم : ۲۵ سال تک همسری تنها با خدیجه :
پیامبر اسلام و خدیجه نزدیک به ۲۵ سال زندگی مشترک داشتند ودر تمام این مدت محمد ص همسری دیگری بر نگزید .
این مدت تمام سال های پیش از بعثت و نزدیک به یک دهه نخست دعوت مکی را در بر می گیرد .پس خدیجه در مهم ترین مرحله شکل گیری زندگی خانوادگی و اجتماعی پیامبر اسلام تنها همسر او بود . در این مدت هیچ آیتی در باره مناسبات پیامبر با زنان مسایل مربوط به زندگی زنان و غیره نازل نشده است ، انچه طی این دهه از ایات نازل شده ، محبت ، دوستی و شخصیت اجتماعی و انسانی پیامبر اسلام است .
۶ - چرا پس از مرگ خدیجه وضعیت اجتماعی پیامبر اسلام تغیر پذیرفت ؟
خدیجه در حدود سال ۶۱۹ ترسایی در گذشت ، یعنی چند سال پیش از هجرت : طی این مدت پیامبر با آزادی کامل و با پشتبانی معنوی و مادی بی بی خدیجه بدون ترس از کفار مکه فعالیت جلب و جذب خود را دامه می داد . دین اسلام رشد کرد و بهترین کادر ها چون : ابوبکر صدیق ، عمر فاروق ، عثمان ابن عفان ، علی ابن ابی طالب علیه السلام ، طلحه زبیر ، ودیگران به دین اسلام گرویدند ، مصارف دعوت و تمام جلب و جذب از پشتبانی پیامبر اسلام توسط خدیجه تآمین می شد ، کسی جرآت نداشت تا مزاحم فعالیت او شود .
. ایات کلام الله نیز در دوره حیات خدیجه به صلح ، محبت ، از خود گذری ، احترام به مقام انسان ، احترام به ادیان دیگر و دیگر مطالب استوار است.
پس از وفات خدیجه اوضاع بکلی تغییر خورد هجرت به مدینه ، تشکل جامعه نظامی ، درگیری و جنگ ها ، پیمان ها کشتار ها وقتل و ایجاد حکومت اسلامی وغیره آغاز یافت ، تعدد ازدواج نیز پس از وفات بی بی خدیجه آغاز می یابد و آیات قران نیز به بازنگری به حیات زنان پیامبر می پردازد ، در مرحله پس از وفات خدیجه مساله نقش زن در جامعه و حتی مساله روی سری نیز مطرح می شود ، در دوران حیات خدیجه زنان بدون روی سری و چادر و حتی بدون حجاب در جامعه زندگی می کردند ، وحق برابر با مردان داشتند. برداشتن نقش زنان از جامعه در حقیقت برداشتن نقش کدبانو بی بی خدیجه از دین اسلام است
نقش زنان در جامعه اسلام پس از بی بی خدیجه :
۲ - نقش بی بی عایشه صدیقه در اسلام : عایشه بنت یا دختر ابی بکر پیدایش ۶۱۳ یا ۶۱۴ ترسایی در مکه وفات ۶۷۸ ترسایی در مدینه زن پیامبر اسلام آموزگار و راوی بزرگ حدیث :
بی بی عایشه را نمی توان تنهادر چهار چوب همسر پیامبر مطالعه کرد .
پس از مرگ پیامبر اسلام در ۶۳۲ ترسایی عایشه نزدیک به ۴۶ سال دیگر زیست وطی این زمان به یک شخصیت دینی ، آموزشی و سیاسی مهم مبدل شد .
بر این بنا در تاریخ زنان مسلمان سه دوره متفاوت ، مگر مهم می توان برای او تشخیص داد .
یک: عایشه همسر پیامبر
دوم: عایشه اموزگار و راوی حدیث
سوم: عایشه شخصیت سیاسی در بحران خلافت . این سه ویژگی را نمی توان با همدیگر در آمیخت .
عایشه مهمترین و با اتکا ترین بانوی پیامبر اسلام بود ، رویداد های زیست و زندگی او حتی در قران نیز بازتاب شده است ، او در جنگ ها و در مسافرت نقش برجسته داشت.
چهارم:عایشه اموزگار و راوی حدیث:
عایشه بنت ابی بکر از مهم ترین ناقل حدیث در نسل نخست اسلام به شمار می رود ، در منابع دینی اسلام اغلب او را راوی نزدیک به ۱۲۱۰ حدیث می دانند. اما این عدد به معنی واقعی در اغلب احادیث تکرار شده اند ، از این مجموعه نزدیک به سه صد حدیث روایت صحیح بخاری و صحیح مسلم متعلق به عایشه است ، همچنان روایت شده است که نزدیک به ۸۵ نفر از عایشه روایت کرده اند.
اهمیت عایشه تنها در تعداد روایت ها نیست ، بخش مهمی از دانش او مربوط به مطالبی است که دیگران کمتر می توانستند ، مشاهده و روایت کنند. ، زندگی خانوادگی پیامبر ، عبادت خصوصی ، مناسبات زنا شوهری ، اخلاق ورفتار روزمره پیامبر نیز در افکار و اندیشه های او بازتاب دارد.
کدبانو صوفیا رحمان پژوهش گر اسلام در تحقیق اش نسبت به عایشه او را فقیه و استاد حدیث معرفی کرده است و یک فصل مستقل کتاب خود را زیر عنوان : Aisha the Hadith Master نامیده است (۱۱)
کدبانو رحمان در بخش عایشه به عنوان فقیه به این فرایند رسیده است که عایشه تنها راوی حدیث نیست بلکه در باره مسایل فقهی نیز استدلال های منحصر به فرد دارد ، که یک بخش بزرگ فقهه مدیون کار او است .
نویسنده در صفحات ۱۱۸ تا ۱۴۶ به طور ویژه نقد های عایشه را بر ابو هریره بررسی می کند و نشان می دهد که عایشه در ارزیابی حدیث تنها به زنجیره ای راویان توجه نمی کرد ، بلکه متن حدیث ، تجربه زیستن ، عقل و خرد را در قران نیز به دیده داشته است .
کدبانو رحمان در این اثر برازنده اش کار عایشه را در چهار بخش نسبت به تمام راویان برازنده تر می داند:
سنجش حدیث با قران ( انچه که پیروان مکتب دیوبندیه به آن توجه ندارند.).
سنجش با سنت و دیگر سخنان شناخته شده پیامبر .
سنجش با خرد و دریافت عقلانی بشر
توجه به مصلحت و اخلاق جامعه مسلمانان .
در فرجام اگر قرار باشد تا زندگی و کارکرد های پیامبر اسلام را از هنگام زیستن عایشه صدیقه با پیامبر اسلام تا زمان رحلت شان به پویش بگیریم ، نقش عایشه در زمینه های اساسی اسلام نسبت به هر راوی دیگر بسیار برازنده و درخشان است . که نمی توان تا این نقش را در اسلام نادیده گرفت . یعنی یک بخش مهم دین اسلام با کارکرد های عایشه مربوط می شود که هیچ راوی دیگری و هیچ مسلمان دیگر تا این اندازه ژرف ، دقیق ودرست بوده نمی تواند ، زیرا عایشه صدیقه نخستین انسانی است که پس از خدیجه زیادترین دوران زیست پیامبر را به دیده داشته که این نقش را نه ابوبکر صدیق داشت ، نه عمر فاروق ، نه عثمان ابن عفان و نه حضرت علی ابن ابی طالب ، نه طلحه ، نه زبیر و نه دیگران ، زیرا مدت بودن ایشان با پیامبر اسلام شب وروز و خورو خواب و نشست وبرخاست و نیایش های شان همه از برابر عایشه صدیقه گذشته و همه را به خاطر داشته است.
انچه را که امامان مذاهب اسلام چون : شافعی ، مالکی ، حنبلی ، حنفی ، وتشیع روایت کرده اند ، همه از روایت دیگران برخاسته است ، در حالی که روایت عایشه همه دست نخست و از خود او است. پس منکر شدن نقش کدبانوان و به ویژه عایشه صدیقه و حذف این نقش به خاطر زن بودن ، یک خطای بزرگ دینی و اسلامی و عقلانی شمرده می شود.
۳ - ام سلمه ، هند بنت ابی امیه :
ام سلمه هند بنت ابی امیه از مهمتدین زنان دانا و مشاور درست پیامبر اسلام به شمار می رود . از او نیز روایات فراوانی نقل کرده اند که در منابع تاریخی در مسایل بسیار اساسی دینی ، فقهی ، سیاسی و اجتماعی حضور دارد ، در پژوهش های مربوط به ((امهات المؤمنین )) او را پس از عایشه از مهمترین راویان می دانند.
۴ - حفصه بنت عمر :
حفصه بنت عمر یکی از دیگر کدبانوان پیامبر اسلام است که در دین اسلام نقش برازنده داشته است ، نقش و اهمیت او در تاریخ اسلام بر می گردد به انتقال و نگهداری متن قران که به نام :( مصحف حفصه) معروف است ( گرچه این متن ایدون در ست نیست ) این مصحف که نزد او نگهداری می شد در جریان یکسان سازی مصاحف در دوره عثمان اهمیت ویژه پیدا کرد ، پژوهش جدید در باره قرائت های منسوب به همسران پیامبر اسلام نیز حفصه را در کنار عایشه و ام سلمه بررسی می کنند.
سایر کدبانوان پیامبر اسلام که در تنظیم بخش های از فقه و حدیث نقش داشته اند :
ام حبیبه رمله بنت ابی صفیان خواهر حضرت معاویه که اهمیت او در شبکهء خویشاوندی ، روابط قریش و پیوند های سیاسی - اجتماعی نقش برازنده داشت ، صفیه بنت حیی ، برای مطالعه ء روابط مسلمانان با یهودان مدینه و خیبر نقش برازنده داشت زینب بنت جحش برای برسی ازدواج فرزند خواندگی ، قانون خانواده و تحول اجتماعی در جامعه مدینه اهمیت ویژه دارد. افزون بر این ها میمونه ، جویره ، ، سوده ودیگران نیز در روایت حدیث و انتقال آنها برای راویان بعدی نقش برازنده داشتند.
منکر شدن نقش زنان در گسترش ، رشد ، تآمین و تداوم دین اسلام در برخی مواردی که در بالا روایات شد اغلب فرازنده تر و برجسته تر از مردان است ، که نباید نقش آنها را از دیده بدور نگهداشت و اکنون نیز باید به نقش کدبانوان وزنان در همبودگاه یا جامعه مانند دوره نخست اسلام رویکرد و توجه داشت و نباید نقش آنها را خود سر و بدون رعایت تاریخ ژرف اسلام از دیده انداخت و خلاف اصول و شرع اسلام قرار گرفت.
بخش دوم : نقش زنان و کدبانوان در تشکل و تدوین فرهنگ وساختمان همبودگاه بشری :
پیدایش زبان و نقش کدبانوان در آفرینش و گسترش فرهنگ وزبان :
(ادامه دارد)
———————
۱ -کهن ترین فهرست شاهان سومری The Sumerian King List Samuel Noah kramer ,History ,Culture and character
۲-Joyce Tyldesley,Hatchepsut ,The Female Pharaoh Peter A. Clayton The Oxford History of Ancient Egypt Lan Shaw -2
3 - Patricia Buckley Ebrey The Cambridge Illustrated History of China
4- N.Harry Rothschild , Wu Zhao : Chinas Only Women Emperor
۵- ثمودی ایزد بانوان در ایران باستان و هند رویه های ۱۵ تا ۲۶۵-
۶ - احسان یار شاطر ( مجموعه تاریخ ایران ، و اثار محمد جواد مشکور در باره ایران باستان )
۷- B.N.Puri The Kushans john M. Rosenfield The Dynastic Arts of the Kushans
۸ - دیوید کینزلی Hindu Goddesses,
David R. Kinsley ,Hindu Goddesses Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition ناشر
University of California Press چاپ نخست ۱۹۸۶
۸ - ثمودی ایزد بانوان در ایران باستان و هند رویه های ۱۵ تا ۲۶
۹ - Mahjabeen Dhala ((Khadija as a Change Agent in Early Islamic Historry )) Oxford Reserch Encyclopedia of Gender and Women`s History ,Oxford University 2026
۱۰ - Uri Rubin (( The Khadija-Waraqa story)) The Eye of the Beholder : The Life of Muhammad as Viewed by the Early Muslims : A Textual Analysis ,pp 103-112
۱۱- Sofia Rehman , Gendering the Hadith Tradition; Recentring the Authority of Aisha, Mother of the Believers ناشرOxford University Press سال اتشار ۲۰۲۴ز چاپ ISBN
موضوع اصلی کتاب ، بازخوانی جایگاه عایشه بنت ابی بکر به عنوان دانشمند حدیث و صاحب نظر در فقه اسلام است . رحمان به ویژه به نگارش های دانشمندان سده هشتم هجری ، بدرالدین زرکشی (( الاجاربه لایراد ما استدرکته عایشه علی الصاحبه )) تکیه می کند و نشان می دهد که عایشه چگونه برخی روایت های منسوب به صحابه را نقد و تصحیح کرده است . در بخش نخست کتاب مساله جایگاه عایشه و مساله اقتدار از رویه ۱ تا ۱۶ ، زن و مرد و متن حدیث از ۱۷ تا ۵۱ ، شکل گیری و تثبیت سنت ، عایشه اخلاق و همدلی ، روش شناسی عایشه در نقد حدیث و نتیجه گیری پرداخته است کتاب در کل ۲۱۴ رویه یا صفحه دارد . که من از بخش مقدمه آن این بخش ها را برداشته ام ( نویسنده دکتر حمیدالله مفید)
بالا
بازگشت